Przepis

Chleb na zakwasie
krok po kroku.

Domowy bochenek pszenno-żytni z polską mąką. Hydratacja 70%, autoliza, cztery fałdowania, fermentacja w lodówce, pieczenie w żeliwnym garnku w 250°C. Bez maszyny, bez drożdży piekarskich, bez kombinowania.

Specyfikacja

Parametry przepisu

Hydratacja
70% (350 ml wody / 500 g mąki)
Fermentacja
4-5 h pokój + 8-16 h lodówka
Pieczenie
250°C, 25 min pod pokrywką + 20 min bez
Wydajność
1 bochenek ~800 g
Czas pasywny vs aktywny: łącznie ~18 godzin, ale Twoja praca to maks 30 minut (mieszanie, fałdowania, formowanie). Reszta to czekanie - planuj na 2 dni: wieczór + następny ranek.
Plan dnia

Harmonogram godzinowy

Zacznij rano - na przykład 9:00. Aktywna praca kończy się o 14:00, do lodówki o 14:30. Następnego dnia rano pieczenie. Możesz też zacząć wieczorem (19:00), spać podczas cold retard, piec o 9:00 rano.

0:00
Autoliza
Wymieszaj mąki z wodą. Bez zakwasu i soli.
1:00
Dodaj zakwas i sól
Wmieszaj do jednolitej masy.
1:30
1. fałdowanie
Stretch and fold - 4 ruchy.
2:00
2. fałdowanie
Powtórz, ciasto zaczyna trzymać formę.
2:30
3. fałdowanie
Ciasto gładsze, mniej kleiste.
3:00
4. fałdowanie (ostatnie)
Koniec aktywnej pracy. Zostaw w spokoju.
4:00-5:00
Koniec bulk fermentation
Ciasto urosło o 50-70%, bańki na powierzchni.
5:00
Preshape i shape
Kula → 20 min odpoczynek → finalny bochenek → koszyk.
5:30
Do lodówki
8-16 godzin w 4°C (cold retard).
Następny dzień
Pieczenie
45-60 min nagrzewania, 25+20 min pieczenia.
Przepis

Składniki na 1 bochenek

Składniki:
  • • Mąka pszenna chlebowa typ 750 - 400 g (80%)
  • • Mąka żytnia jasna typ 720 - 100 g (20%)
  • • Woda kranowa (22-24°C) - 350 ml (hydratacja 70%)
  • • Aktywny zakwas żytni - 100 g (20%)
  • • Sól morska - 10 g (2%)
Procenty liczone wg baker percentage (mąka = 100%). Skalowanie: na 2 bochenki podwajasz wszystko, łączna masa ciasta 1,9 kg.

Krok po kroku

  1. 1
    Autoliza: w misce wymieszaj 400 g mąki pszennej + 100 g żytniej + 350 ml wody. Mieszaj ręką lub łyżką do połączenia (1-2 min, nie wyrabiaj). Przykryj wilgotną ściereczką, odstaw na 60 minut. Mąka napije się wody, gluten zacznie się rozwijać sam. Bez zakwasu i soli na tym etapie.
  2. 2
    Dodanie zakwasu i soli: sprawdź zakwas testem floatera (łyżka do szklanki wody - pływa = aktywny). Dodaj 100 g zakwasu i 10 g soli do miski. Wmieszaj mokrymi rękami przez 2-3 minuty, ściskając ciasto, aż wszystko się połączy w gładką masę. Temperatura końcowa ciasta: 24-26°C.
  3. 3
    Cztery fałdowania (stretch and fold) co 30 min: w ciągu pierwszych 2 godzin wykonaj 4 zestawy fałdowań. Każdy zestaw: mokrą ręką podnosisz ciasto za jeden bok, rozciągasz w górę i kładziesz na środek. Powtarzasz z 3 pozostałych boków. Razem 4 ruchy = 1 zestaw. Między fałdowaniami ciasto wraca pod ściereczkę.
  4. 4
    Bulk fermentation (fermentacja w masie): po ostatnim fałdowaniu zostaw ciasto na 2-3 godziny w temperaturze 22-24°C. Łącznie z fałdowaniami daje to 4-5 godzin od dodania zakwasu. Sygnały gotowości: ciasto zwiększyło objętość o 50-70%, na powierzchni widać małe bąbelki, brzeg ciasta przy ścianie miski jest kopułkowaty.
  5. 5
    Preshape: wyłóż ciasto na blat lekko posypany mąką. Skrobaczką uformuj luźną kulę. Przykryj odwróconą miską, odstaw na 20 minut. Gluten zrelaksuje się, ułatwi finalne formowanie.
  6. 6
    Final shape: obróć kulę szwem do góry. Złóż w trzecie: dół do środka, lewy bok do środka, prawy bok do środka, góra do środka. Obróć szwem do dołu, zaokrąglaj rękami przez 30 sekund, aż powierzchnia będzie napięta. Włóż do koszyka wiklinowego posypanego mąką żytnią lub ryżową - szwem do góry.
  7. 7
    Cold retard (fermentacja w lodówce): przykryj koszyk woreczkiem albo wilgotną ściereczką. Do lodówki na 8-16 godzin w 4°C. Im dłużej (do 24 h), tym głębszy smak. Zimna fermentacja również ułatwia nacinanie - ciasto będzie sztywniejsze.
  8. 8
    Nagrzewanie piekarnika: żeliwny garnek z pokrywką wstaw do zimnego piekarnika. Nagrzewaj na 250°C (góra-dół, bez termoobiegu) przez 45-60 minut. Garnek musi być rozgrzany na wylot, inaczej spód bochenka się nie podpiecze.
  9. 9
    Nacinanie: wyjmij koszyk z lodówki. Połóż papier do pieczenia na bochenku, obróć koszyk do góry nogami, zsuń ciasto na papier (teraz szew jest na dole). Brzytwą wykonaj 1-2 nacięcia pod kątem 30°, głębokość 1-1,5 cm. Klasyczne: jedno cięcie wzdłuż bochenka albo krzyż.
  10. 10
    Pieczenie: ostrożnie (gorące!) zdejmij pokrywę garnka, wsuń bochenek z papierem do środka, przykryj. Piecz 25 minut pod pokrywką (para nawilża skórkę, pozwala bochenkowi się rozprężyć). Po 25 min zdejmij pokrywę, piecz dalej 15-20 minut bez pokrywki w 230°C, aż skórka będzie złotobrązowa.
  11. 11
    Studzenie: wyjmij bochenek na kratkę. Studź minimum 1 godzinę przed krojeniem. To krytyczne - w gorącym chlebie miąższ jest jeszcze gumiasty, krojenie wypuszcza parę i niszczy strukturę. Po godzinie skórka stwardnieje, krumb się ustabilizuje. Bochenek powinien być lekki w dłoni i wydawać pusty dźwięk po opukaniu od spodu.
Sprawdzanie gotowości: termometrem z sondą zmierz temperaturę w środku bochenka - powinna wynosić 92-96°C. Niżej = surowy w środku, wyżej = przesuszony. Jeśli nie masz termometru, opukaj spód - pusty, donośny dźwięk = gotowy. Głuchy, ciężki = piecz jeszcze 5-10 min.
Sprzęt

Akcesoria - od minimum do pełnego zestawu

Do pierwszego bochenka wystarczy waga, miska, ściereczka i żeliwna brytfanka. Reszta to upgrade'y, które po 5-10 wypiekach zaczynają mieć sens.

Koszyk wiklinowy do wyrastania (banneton)

~50-120 zł

Owalny (batard) lub okrągły (boule), średnica 22-24 cm. Wikliniowy lub rattanowy. Posypujesz mąką ryżową albo żytnią, żeby ciasto się nie kleiło. Po użyciu wytrzeć, nie myć wodą.

Żeliwny garnek z pokrywką (Dutch oven)

~150-500 zł

Klucz do chrupiącej skórki. Garnek zatrzymuje parę z ciasta w pierwszych 25 min, co daje błyszczącą skórkę i otwarte krumb. Średnica 24-26 cm, najlepiej Lodge, Le Creuset (drożej) albo Mondex / Kasanova (taniej). Może też być żeliwna brytfanna z pokrywą.

Brzytwa do nacinania (lame)

~20-40 zł

Specjalistyczna „brzytwa piekarska" z wymiennymi żyletkami. Alternatywa: zwykła żyletka do golenia w trzonku. Tępy nóż NIE działa - rozciąga ciasto zamiast ciąć.

Termometr piekarnikowy

~30-50 zł

Piekarniki kłamią o 20-30°C. Termometr pokazuje prawdziwą temperaturę komory. Krytyczne przy pieczeniu chleba - 230°C i 250°C dają zupełnie inny chleb.

Termometr cyfrowy z sondą

~40-80 zł

Mierzy temperaturę ciasta. Optymalna temperatura ciasta na zakwasie to 24-26°C. Pomaga też sprawdzić gotowość bochenka - wnętrze powinno mieć 92-96°C po pieczeniu.

Skrobaczka plastikowa do ciasta

~10-20 zł

Plastikowa półokrągła do wyjmowania ciasta z miski i czyszczenia blatu. Metalowa skrobaczka cukiernicza do dzielenia ciasta. Razem ~20 zł, oszczędzają mnóstwo nerwów.

Waga kuchenna do 0,1 g

~30-60 zł

Pieczenie chleba na zakwasie to procentowanie składników (baker percentage). Bez wagi z dokładnością do grama nie odtworzysz powtarzalnego efektu. Łyżki i szklanki są za niedokładne.

Technika

Pieczenie - dlaczego garnek żeliwny?

Pierwsze 15-20 minut pieczenia decydują o tym, czy bochenek się rozpręży (oven spring), czy zostanie płaski. W tych minutach gluten musi być elastyczny, żeby ciasto mogło się rozszerzyć pod naciskiem rosnącej pary.

Para ze samego ciasta wystarczy, ale tylko jeśli zostanie zamknięta blisko bochenka. Żeliwny garnek z pokrywą tworzy mini-piekarnik parowy. Cała wilgoć z ciasta zostaje, skórka jest miękka i rozciągliwa przez 25 minut. Po zdjęciu pokrywy para ucieka, skórka twardnieje i się rumieni.

Alternatywy bez garnka:

  • Kamień szamotowy + miska z gorącą wodą na dolnej półce (działa ~70%)
  • Spryskiwanie piekarnika wodą przez pierwsze 10 min co 2 min (działa ~50%, brudzi piekarnik)
  • Pieczenie pod odwróconą blachą jako prowizoryczna pokrywa nad blachą z ciastem (działa ~80%)

Wszystkie te metody są gorsze niż garnek. Inwestycja 200-300 zł w żeliwny garnek z pokrywą zwraca się przy 5. bochenku w jakości skórki.

Najczęściej zadawane pytania

FAQ

Polska mąka chlebowa typ 750 (Lubella, Bielmar, Szymanowska) plus mąka żytnia razowa typ 2000 lub jasna 720. W przepisie używam typ 750 (80%) i typ 720 (20%) - klasyczny pszenno-żytni. Jak chcesz mocniejszy smak, użyj typ 850 pszennej i razowej 2000. Mąka pszenna typ 500 / tortowa NIE nadaje się - za słaba na chleb, bochenek opadnie.
Twój chleb wychodzi?

Sprzedawaj sąsiadom.

OvenSlot to wyszukiwarka domowych piekarzy. Pokazujemy Twój profil ludziom z okolicy, którzy chcą zamówić świeży chleb. Ustawiasz menu i godziny odbioru, oni rezerwują online. Zero prowizji, plan darmowy.

Inne poradniki